Nicolaas Cornielje

1732 - 1804

Ariaantje Flonk

1734 - 1807

Hendrik Janse de Vink

1714 - 1761

Magdalena Gulion

1718 - 1789

David Cornielje

1754 -

Johanna Jansen

1752 - 1798

Hendrik David Cornielje

Geboren Onbekend  
Gedoopt 08-09-1794
Leiden, Zuid-Holland, Nederland
Overleden 03-12-1882
Leiden, Zuid-Holland, Nederland
Begraven Onbekend  

Hendrik David Cornielje werd op maandag 8 september 1794 Nederduits Hervormd gedoopt in de Hooglandse kerk in Leiden. Hij was de jongste van de zeven kinderen van David Cornielje en Jannetje Jansen.

Hoewel al deze kinderen volwassen werden, moesten ze het een deel van hun jeugd doen zonder ouders. Hun moeder, Jannetje, overleed namelijk vlak voor 25 oktober 1798 en werd begraven tussen 27 oktober en 3 november 1798. Toen hun moeder overleed, was hun vader op zee. Omdat er dus niemand was om voor de kinderen te zorgen, werden de kinderen op verzoek van Cornelis van Putten op 25 oktober 1798 opgenomen in het Heilige Geest- of Armen wees- en kinderhuis. Hendrik was toen pas vier jaar oud. Maar ook toen zijn vader, David, terugkwam van zee bleef hij niet bij zijn kinderen. In 1800 trad in dienst als kanonier in het leger van de Bataafse Republiek, waarmee hij naar Nederlands-Indië vertrok. Daarna werd er nooit meer iets van hem vernomen, maar volgens het verhaal van een van zijn kameraden zou hij op zee ten zuiden van de evenaar zijn gestorven.

De Hooglandsekerkgracht, met rechts het weeshuis en links de Hooglandse kerk.

De tijd waarin Hendrik David opgroeide was een roerige tijd. Nederland was op dit moment officieel een onderdeel van het Eerste Franse Keizerrijk. Aangezien er veel soldaten sneuvelden in de oorlog die Napoleon voerde, moesten deze op een manier aangevuld worden. In 1809 werd er dan ook door zijn broer Lodewijk Napoleon, koning van Holland, militaire dienstplicht ingesteld voor alle weesjongens van zestien jaar of ouder. Op het moment dat Hendrik David zestien werd, in 1810, moest hij dus in dienst treden. Dat deed hij ook, op 12 september 1811 trad hij in dienst bij de jonge Franse keizerlijke garde. Hij was op dat moment 1 meter 55 lang en hij had blauwe ogen en bruin haar.

Met dit regiment zou hij in 1812 "in Duitschland" zijn geweest. Zeker is in ieder geval dat het regiment op 8 maart 1813 werd omgevormd tot het 7e regiment keizerlijke tirailleurs (scherpschutters). Met dit regiment heeft hij op 2 mei bij de slag bij Lützen gevochten en later, op 21 mei, ook bij de slag bij Bautzen. Uiteindelijk is Hendrik tijdens de slag bij Leipzig, die duurde van 16 tot 19 oktober 1813, gevangengenomen door de Pruissen. Op 2 maart 1814 keerde hij eindelijk in Nederland terug.

Amper twee weken laten, op 14 maart, werd Hendrik assistent bij de apotheek in het hospitaal te Leiden. Dit militair instructiehospitaal zat destijds gevestigd in het pesthuis. Binnen het hospitaal veranderde hij een aantal maal van baan: half 1815 werd hij er oppasser, op 16 juli 1818 assistent schrijver. Waarschijnlijk had hij in 1815 een ondersteunende rol bij de slag bij Waterloo.

In deze periode veranderde er nog meer in zijn leven: op 17 maart 1815 trouwde hij te Leiden met Jantje Rooseboom, een 28-jarige dienstmeid geboren in Enkhuizen. Op het moment dat ze samen trouwen wonen ze al beiden in hetzelfde huis, in de Galgstraat (nu Morsstraat), Wijk 5, Nummer 279. Het huwelijk zou best een moetje kunnen zijn, Jantje was op dat moment al drie maanden zwanger van hun eerste zoon. Getuigen bij het huwelijk waren Andries Hulderink, 47 jaar oud, Nicolaas Cornielje, zijn broer, 29 jaar oud, en Daniel van de Couzijne, 47 jaar oud. Wat opvalt is dat zijn oudere broer Nicolaas niet kon schrijven, hoewel Hendrik dat op dat moment al wel kon.

Uit zijn huwelijk met Jantje werden uiteindelijk zeven kinderen geboren. De eerste vier kinderen werden geboren in Leiden. Hun eerste zoon, Nicolaas werd op 26 augustus 1815 geboren, maar werd helaas niet ouder dan 12 dagen. De volgende drie kinderen, Jan Hendrik (1817), Johanna Maria (1818) en Gerardus Hendrikus Johannes (1822) werden allemaal volwassen. Gedurende deze geboorten woonde het gezin telkens op andere adressen. In 1815 aan de Oude Vest, in 1817 en 1818 in twee verschillende huizen aan het Vrouwekamp en in 1822 weer in hetzelfde huis aan de Oude Vest.

In 1822 verhuisde het gezin naar Utrecht, omdat het hospitaal in Leiden haar deuren sloot en fuseerde met het instructiehospitaal in Leuven. Beide hospitalen gingen samen verder als het Groot Rijks Hospitaal in Utrecht, op wat nu Springweg 21 is. Op 30 juni 1822 werd Hendrik hier assistent schrijver voor het magazijn van militaire goederen. In Utrecht kregen Hendrik en Jantje nog drie kinderen: Theodorus Gerardus Johannes (1823), Wilhelmus Fredericus (1825) en Georg Wilhelm Fredrik (1827), ook wel Jos genoemd. Op 1 september 1829 werd hij ontslagen in Utrecht.

De ingang tot het Militair hospitaal in Utrecht op een prent uit 1860.

Vanuit Utrecht vertrok het gezin naar Enkhuizen, de geboortestad van zijn vrouw. Op 19 oktober 1829 werd hij ingeschreven als lidmaat in Enkhuizen, vermoedelijk bij de Westerkerk. Wat hij toen voor werk heeft gedaan is onbekend. Wel is bekend dat Hendrik op 5 april 1831 parkmeester werd bij het leger te velde en op 29 april tijdelijk werd aangesteld bij de administratie van de geneeskundige dienst van dit leger in Breda. In die hoedanigheid deed hij van 2 tot 12 augustus mee met de Tiendaagse Veldtocht in de 1e Divisie. Hier heeft hij dan ook een metalen kruis voor ontvangen. Kennelijk deed Hendrik zijn werk goed, pas op 16 juli 1839 werd hij ontslagen bij de administratie bij het hoofdkwartier van Luitenant-Generaal baron van Geen, omdat de veldlegers werden ontbonden. Hierna kreeg hij wachtgeld tot hij weer een baan zou vinden.

In de tussentijd bleven zijn vrouw en kinderen waarschijnlijk nog in Enkhuizen wonen, in de Vijzelstraat. Hier overleed zijn zoontje Willem Frederik op 7 oktober 1834 op negenjarige leeftijd. Op 25 juli 1835 werden hij en zijn vrouw lidmaat in Breda, vermoedelijk bij de Grote Kerk. Waarschijnlijk was op dat moment duidelijk dat hij niet meer vanuit Breda terug zou keren naar Enkhuizen.

Op het moment dat Hendrik werd ontslagen, vertrok hij vrij snel met zijn gezin naar Bergen op Zoom. Hier overleed enige tijd later zijn zoon Theodorus Gerardus Johannes Cornielje, 15 jaar oud. Vanuit Bergen op Zoom vertrok Hendrik naar Nijmegen, waar hij op 5 oktober 1839 werd aangenomen als assistent schrijver voor het magazijn van militaire goederen bij het garnizoenshospitaal. Pas op 1 november volgde Jantje met de twee jongste kinderen, Gerrardus en Josje. De dag ervoor trouwde zijn dochter Johanna Maria namelijk met Jan Coenraad Smeltzer. Hij werd pas op 11 december 1839 lid van de St. Stevenskerk te Nijmegen.

Uiteindelijk bleef Hendrik een lange tijd met zijn gezin in Nijmegen wonen, op 1 januari 1844 wordt hij er magazijnmeester en spijsbezorger in het hospitaal. Pas op 31 april 1855 ging hij met pensioen, waarbij hij jaarlijk 200 gulden kreeg uitgekeerd. Op 9 juli 1855 werd hij uitgeschreven uit het lidmatenregister. Hij vertrok uit Nijmegen en ging terug naar zijn geboortestad, Leiden, samen met zijn vrouw. Hier kwam hij te werken als boekhouder bij de Firma P. H. Hoos en zoon, een handel in Rijnlandse en Engelse kolen. Op 27 december 1864 overleed zijn vrouw, Jantje Rozeboom, op 78-jarige leeftijd. Hendrik sleet zijn dagen als boekhouder, wonende op de Oude Vest. Hij overleed uiteindelijk in de leeftijd van 88 jaar op 4 december 1882 te Leiden "na een langdurig, doch smartelijk lijden".

Dit verhaal is geschreven door W.R.J. Vermeulen en voor het laast bijgewerkt op 08-01-2023. Bronnen voor de afbeelding(en): H. P. Schouten, Erfgoed Leiden en Omstreken (Gezicht op de westzijde van de Hooglandsekerkgracht).

X‎  17-03-1815
Leiden, Zuid-Holland, Nederland
Johanna Rozeboom
~‎  30-08-1786
†‎  27-12-1864
1. Nicolaas Cornielje 26-08-1815†‎  07-09-1815
2. Jan Hendrik Cornielje 09-07-1817†‎  14-02-1867
3. Johanna Maria Cornielje 22-10-1818†‎  24-11-1855
4. Gerardus Hendrikus Johannes Cornielje 20-01-1822†‎  25-11-1883
5. Theodorus Gerardus Johannes Cornielje 20-09-1823†‎  04-08-1839
6. Wilhelmus Fredericus Cornielje 28-08-1825†‎  07-10-1834
7. Georg Wilhelm Fredrik Cornielje 16-12-1827†‎  Onbekend